Regresar   |  
Napajteam   |   Lengua Huave, San Mateo del Mar
Traducciones:
Napajteam
Ombeayiüts (Huave, San Mateo del Mar)
huaje, napajteam, pemb, tnúndétè, yaglia, yka nda’ jwi’ya, kwilyo’o, za'a nada , ‘Ítsjee

Napajteam

Ombeayiüts
 
Jardín Etnobiológico de Oaxaca

Nombres Indígenas

  • n'i4n'i4: lengua dibaku, cuicateco de Santa María Pápalo
  • pemb: lengua ombeayiüts de San Mateo del Mar; término genérico para Leucaena spp.
  • tnúndétè: lengua tnu’un dau, mixteco de Tilantongo
  • yaglia: lengua dixdà, zapoteco de Mitla
  • yka nda’ jwi’ya, kwilyo’o: lengua cha’ jna’a, chatino de Panixtlahuaca; término específico para “huaje del valle de Oaxaca”; etimología: ‘árbol huaje tuza?’, ‘su espos@’
  • huāxin: náhuatl de la Cuenca de México, siglo XVI

Mi nüt nej

Napajteam (wüx ombeayiüts, San Mateo del Mar)

Mi nüt nej niüng ajngot miün

Leucaena esculenta (Moc. & Sessé ex DC.) Benth

Akualaats xiül

FABACEAE

Iüt niüng ajlüy

Pinowan aton kawak México

Niüng atang

Atang tixiül niüng ajtean aop wüx ajngot nakind (üm neat) kandom wüx witiüw neat atang tixiül niüng ajlüy kiriw nakats iüt; niüng ajntsopiw aaga xiül küy apdom maxomats wüx omal mi tiük lam Balsas namong Tipajteam, Puebla akiiüb Guerrero.

Andeaküw mixejchiiüts tanomb andüy wüx aaga xiül kiaj

Aaga osab a xiül kam netam ajlüy nüeteran tiül Tipajteam. Aton nüeteran naliw aopnej, mi mbaj nej, akiiüb mi yow nej a omeats xiül. Tiül mi plas kambaj kam apmixomb teajnap noik netsaag aong a napajteam wüx tengueal üm neat, aleamb gajpawüw kaw kandom ajmelich al noik neat aleam tiül arej kaw; aaga osaab nej nüeteran wüx aliün mateaik, aton nawag, akiiüb xelen, tengüa nenchiül. Aaga xiül kam larriüdaran, ajngot miün napiürüch apdom müeteran, ajchiw mexeyay naag osaab nej napateay angag, aton asoik leucenol, agüy kam noik nangaag am tiül axomüy me sapüy atnej tirosina atiün
Meawean andearak mi nüt nej Tipajteam, andeak deam andüy wüx napajteam. Mi kambajats asoik Lua aton Lulá wüx ombeay mixiig, Nunduva wüx mixteco, ndoj Huaxacac wüx náhuatl, nop nop minüteran andeaküw wüx aaga xiül kam. Aaga Codice Mendocino noik nawiig narangüch gajpokoik akoik miow ik miow (1540) neat tiül kambaj México, iün tiül mi nüt akas kambaj niüng angüyiw aaga Triple Alianza. Amiün tiül almajlüye Tipajteam, ajikichiay amtiül noik nanchoram tiük nayaküch kawüx noik omal nipilan makiiüb ijpüw owix napajteam naong.
Atnej atam apdom müeteran, nganüy arangüch nandiürüig, aküleran mawag marangüch najiüt wüx osaab a napajteam, atkiaj chiüp ngua nanchoram. Kos ombas nej nesap nitrógeno, kos a xiül küy neiük tiül napatiay yow, ndoj ajiür xeyay aop üt waküx, xeyay akualaats a xiül küy napiürüch wüx mapaküjchiüw tixiül apdom mapakücherana iüt tiül mi nawag kambaj Africa, at miün Asia. Atkiay apdom metam ikootsa nengüy México mapaküjchiüts aaga iüt, tiül nawag iüt niüng la ngomapak tiül xiül.
Traducción y voz en lengua Ombeayiüts (Huave, San Mateo del Mar): San Mateo del Mar , Museo Textil de Oaxaca
Editor responsable: Enrique Scheinvar Gottdiener , escheinvar@gmail.com

Forma de citar:

De Ávila A. 2026. Napajteam (Huave, San Mateo del Mar; Pinzón-Palafox N.). v.1.10 Cédulas del Jardín en lenguas originarias. https://www.cedulasdeljardin.mxcedula/JebOax/huaje_huv accesado el 13 de junio de 2026
Esta versión: v.1.1
Versiones previas: Aún no hay versiones previas
Compartir esta cédula en tus redes
Licencia. Se concede permiso para copiar, distribuir y/o modificar este documento bajo los términos de la Licencia de Documentación Libre de GNU, Versión 1.3 o cualquier versión posterior publicada por la Free Software Foundation; sin Secciones Invariantes, Textos de Portada y Textos de Contraportada.
Visitas: 4    
Programación y mantenimiento

Enrique Scheinvar
Investigador por México, Secihti/JebOax
enrique.scheinvar@secihti.mx

Diseño web

Alma Lizeth Pérez Bautista
Servicio social, JebOax, 2023

Enrique Scheinvar
Investigador por México Secihti/JebOax, 2025

Licencia

Este software se distribuye bajo la Licencia Pública General de GNU (GPL) versión 3, lo que significa que es software libre: puedes usarlo, copiarlo, modificarlo y redistribuirlo bajo los términos de la licencia. El código fuente está disponible públicamente para fomentar la transparencia, la auditoría técnica y el desarrollo colaborativo.