• nuyúkún (lengua sahin sau, mixteco de San Miguel el Grande)
• yagbejdx, yagguitz (lengua dixdà,zapoteco de Mitla)
• yka kityee kityin (lengua cha’jna’a , chatino de Panixtlahuaca); etimología: ‘arbol pino pluma’
• yya²cu² (lengua dibaku, cuicateco de Santa María Pápalo)
• āhuēhuētl (náhuatl de la Cuenca de México, siglo XVI)

sabino, ahuehuete

Taxodium mucrunatum Ten.

CUPRESSACEAE

Mexico, at miün Guatemala

Atang tiül xeyay yow, wüx ombeay lam, niüng aküir yow, tiül najmiük iüt ayeinej tiük, tiül iüt ajiür gajpokoik akoik miow (1500) metro wüx omal ndek.

Aaga manajnsop mi nüt nej “Arbol del Tule”, atang tiül mi kambaj mixiig mi nüt nej “Santa Maria del Tule”, gajpanoik km andüy nonüt oküiaj Tipajteam. Ajiür xeyay mi neat nej atüch nimiow akoik miow neat (2000), ajküw monjaw wüx andeaküw ajüik lapeayiw kiaj tiül kambaj mbas nejiw mixiig, atkiay apdom mapiüngats aaga xiül kiaj napiürüch, at miün mi nipilan kambaj tea majiürüwa xiül.
Apndom marang ton aaga ajküw xiül tiül aaga iüt niüng ajlüy nganüy Tipajteam at miün aaga niüng ajlüy nganüy JEB, tarang noik tixiül niüng xeyay sabino, apdom marang a xiül kiaj arangüch neol, iskün niüng chetejaran tiül jardín wüx mapeayiw monjüy.

Tiül mi nawiig Tipajteam axomats nandearak andüy wüx mi xiül Tule leaw andearak tanomb. Miün tiül andeaküw ajküw nipilan tiül namong koik miow neat. Noik tiül mondeak küy ajüik aaga sabino apiür Quetzalcoatl, aton andearak apiür nop nendeak leaw andeak Teat Dios minüt nej Pecocha miün chek Nicaragua, aton ne kiün tanomb mi xiül cruz alnengien Huatulco. Al noik nandearak, lamajiür nüt, ajküw nipilan nawüw Tule ambiyaüwa xiül at miün aaga nimal, ngomapiengüw wüx. Tamong a nüt, texeyay a nerrar, nawag a iüt, ngoma tüch nejiwe yow. Condoy nop ngo membol omeaats miün tiül mi kambaj ayuuk (mixe), tatüche nüt tamong chek kiaj, wüx andilil andüy tiül tiük. Wüx tajawüw nej montaj, monxey, nimal, tatüniw mambeol nejiw. Tarreg nej omeaats nej nael teamamongochiw, aton tajaw amix omeajtsüw, tayar mi xiül al tewix nej tasamapiür tiül iüt. Kawüx kajnchiüt nadamdam oik niüng tatsambich napak ijchiür, tandondoch a nael tea mamongochiw ngojlüy yow. Aaga xiül apiür tsatsat, tajnsop xeyay owix nej, atankiay tajlüy yow kiaj takats a iüt ayey tiüt aaga xiül. Condoy atkiay taküeat kiaj mi xiül nej, tarangüy noik nadam xiül ahuehuete, niüng ajikich nej tajüy kiaj.

Wüx nganaow mejikichiay tiül nawiig wüx ajlüy Porfirio, ajküw xiül sabino tanomb landearak xeyay wüx xiül kiaj tiül mikambaj Tipajteam. Ajntsop miün tiül andeaküw mixtecos. Aaga Codice Yuta Tnoho (tanomb Codice Vindobonense) noik nawiig precolombino miün tiül mixteca alta Tipajteam, ajikich ijpüw nipilan nekiiübayej tea wejkiajow miün tiül omeaats a xiül kam sabino.